مجموعه سازی کتابخانه های عمومی از دیدگاه اساتید
ساعت ٩:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٢/٢۱ : توسط : ربابه قرائی
 
 
 
 
دومین نشست هم اندیشی اساتید و مسئولان نهاد کتابخانه‌ها در راستای بهبود روند مجموعه سازی در کتابخانه‌های عمومی و با نگاه ویژه به "مجموعه سازی کتابخانه‌های عمومی در بستر تحولات نشر ایران"، روز دوشنبه (۲۱ اردیبهشت ماه) با حضور نزدیک به ۵۰ نفر از متخصصین رشته کتابداری از سراسر کشور برگزار می شود.
همچنین، در این نشست علی جنتی، رئیس هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز حضور خواهد داشت. در این راستا، برخی از متخصصین رشته کتابداری (علم اطلاعات و دانش شناسی) به بررسی معضلات روند مجموعه سازی در کتابخانه های عمومی پرداخته اند.
مجموعه سازی پاشنه آشیل کتابخانه‌های عمومی است/ باید هسته اصلی شناخت نیاز کاربر در کتابخانه‌ها صورت گیرد
دکتر محمد حسن زاده، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس، با اشاره به لزوم ارزیابی عملکرد نهاد کتابخانه‌ها در دو بعد کارآیی و اثربخشی اظهار داشت: رویکرد نهاد در دوره جدید، تغییرات قابل توجهی داشته است. من به عنوان کسی که از دور ناظر بر فعالیت های این سازمان هستم، احساس می کنم در دوره مدیریت جدید چندین حرکت مثبت اتفاق افتاده که می تواند نهاد را به سمت و سوی ارتقاء کارایی و اثربخشی سوق دهد.
حسن زاده پیرامون ملزومات مجموعه سازی در کتابخانه‌های عمومی اظهار داشت: به عقیده من مجموعه سازی پاشنه آشیل کتابخانه‌های عمومی است.  تا امروز نقص عمده کتابخانه‌های نهاد بعد از فقدان نیروی انسانی مورد نیاز و متخصص، به سیاست‌های مجموعه سازی و تأمین منابع نهاد بر می‌گشت. بدین ترتیب سیاست متمرکزی از مرکز برای مجموعه سازی کتابخانه‌ها در سطوح مختلف اعمال می شد و در این مجموعه سازی عمدتا نیاز مخاطب تنها چیزی بود که مورد توجه قرار نمی گرفت. به عقیده من نهاد باید این سیستم متمرکز را به یک سیستم ترکیبی تبدیل کند. بدین معنا که دستورالعمل هایی انعطاف پذیر در سطح ستاد تدوین، ولی در اجرا اختیاراتی به کتابخانه‌ها تفویض شود، تا در نتیجه این سیاست تلفیقی، کتابخانه ها را قادر سازیم با جامعه پیرامونی خود به خوبی ارتباط برقرار کنند. این امر باعث می شود که هسته اصلی شناخت نیاز کاربر در کتابخانه‌ها صورت گیرد.
حسن زاده با اشاره به لزوم ارائه خدمات متنوع و مناسب در کتابخانه‌های عمومی، اضافه کرد: تأمین منابع و مجموعه سازی به خودی خود مقصد نهایی نیست، بلکه تصویرگری است که کمک کند خدمات متنوع و جذابی را تعریف کنیم. به عبارتی مجموعه سازی مناسب، نویدی برای ارائه خدمات مطلوب است؛ کتابخانه‌های عمومی باید بر روی تعریف، بسته بندی، ارائه و بازنگری مداوم خدمات تمرکز کنند.
کتابخانه‌های عمومی کشور از تنوع موضوعی مناسبی برخوردار نیستند
دکتر زهره میرحسینی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی،با اشاره به تحولات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در دوره مدیریتی جدید گفت: حضور متخصصین رشته کتابداری در مجموعه برنامه‌ریزی و هیات امنای نهاد کتابخانه‌ها و همچنین نظرخواهی از اساتید و صاحب نظران، گام های بزرگی در جهت بازنگری اساسی برای رفع مشکلات و کاستی های فضای مطالعه است.
وی با تاکید بر لزوم توجه به نیاز‌سنجی مخاطب در مجموعه سازی کتابخانه‌های عمومی بیان کرد: کتابخانه‌های عمومی کشور از تنوع موضوعی مناسبی برخوردار نیستند. در بسیاری از حوزه‌ها در دوره‌های پیش، کتاب‌های زیادی تهیه شده که مخاطب چندانی نداشت و تنها هدف از این خرید، حمایت از چند ناشر خاص بوده است. حال آنکه، بر اساس چرخه اصولی و استاندارد که در آموزش هم به آن اشاره می‌کنیم؛ اساس مجموعه سازی، نیاز کاربر است. کاربری که در یک شهر کوچک زندگی می‌کند، نیازش با فردی که در مرکز یک استان مانند اصفهان زندگی می‌کند، متفاوت است. بهتر است که روی این مسائل برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری شود تا همه مردم جامعه بتوانند برای رشد فردی و اجتماعی از کتابخانه‌ها بهره‌مند شوند.
 
دکتر میرحسینی با اشاره به بیانیه یونسکو درباره رسالت کتابخانه‌های عمومی گفت: سیر اطلاعات و ارتباطات دیجیتال، سیری ناگزیر است که همه دنیا را با خود درگیر کرده. برای اینکه بتوانیم جامعه ای آگاه و قدرتمند داشته باشیم لازم است تا اطلاعات را به کل جامعه برسانیم و کتابخانه‌های عمومی ابزار مناسبی برای برخورداری عمومی از اطلاعات هستند.
برای انتخاب منابع کتابخانه ای باید به انجمن های کتابخانه‌های عمومی اهمیت دهیم و در بطن این انجمن ها کتابداران متخصص بگذاریم
دکتر احمد شعبانی، عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان، پیرامون ارزیابی رویکردها و سیاست های نهاد در دوره مدیریت فعلی اظهار داشت: در این دوره شاهد نکاتی مثبت در روند مدیریت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بودم. تعامل مطلوب این نهاد و پایگاه اطلاع رسانی آن با مخاطب، افزایش توجه به خواسته های کارکنان و پیگیری مداوم این موضوع و ... مصادیقی از عملکرد مثبت این نهاد است.
وی در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه شرایط ویژه کشور ما چه تغییرتی را در سیستم مجموعه سازی ایجاب می کند، بیان کرد: واقعیت این است که کشور ما سرزمینی پهناور با اقوام و زبان های متنوع است. امروز بحث نشر و مطبوعات رویکرد مثبتی به این تنوع داشته و این دیدگاه می تواند بر روی مجموعه سازی، سیاست گذاری و نیز خط مشی کلی نهاد نیز مؤثر واقع شود. یعنی در حقیقت با جذب اندیشه های متنوع قومی در سراسر کشور می توانیم تعامل بهتری در سطح ملی برقرار کنیم.
این متخصص رشته کتابداری، در خصوص چگونگی تعیین متخصصان موضوعی برای انتخاب منابع کتابخانه‌ای اظهار داشت: من بیش از متخصصان موضوعی به کتابداران اهمیت می دهم. من فکر می‌کنم کتابداران با توجه به دروس گذرانده در دانشگاه، از عهده این کار بر می‌آیند. بحث متخصص موضوعی در امور مربوط به کتابخانه‌های دانشگاهی مطرح می شود. به عقیده من به جای متخصصان موضوعی بهتر است به انجمن های کتابخانه‌های عمومی اهمیت بدهیم و در بطن این انجمن ها کتابداران متخصص بگذاریم.
باید به دنبال نیازسنجی و نیازسازی در کتابخانه‌های عمومی بود
دکتر رسول زوارقی، عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز،در ارزیابی رویکرد ها و سیاست های دوره مدیریت فعلی نهاد کتابخانه‌ها اظهار داشت: دوره مدیریتی جدید را می توان دوره توانمندسازی کتابداران نهاد و دوره اتکاء به خرد جمعی علم اطلاعات و دانش شناسی کشور در راستای استفاده بهینه از ظرفیت های عمده کتابخانه‌های عمومی نامید. مصادیق این خرد جمعی را می توان در پیگیری های دلسوزانه دبیرکل محترم، از وضعیت معیشتی کتابداران و برگزاری جلسات هم اندیشی در راستای استفاده از نظرات متخصصان علم اطلاعات و دانش شناسی کشور مشاهده کرد. البته پیشنهاد می شود مرحله توانمندسازی کتابداران پس از گذار از فاز معیشتی وارد فاز آموزشی، اجتماعی، و فرهنگی نیز شود. هر چند هم اکنون نیز کارهایی در این زمینه انجام شده، اما انتظارات از مدیران فعلی بیشتر است.
وی در خصوص ملزومات مجموعه سازی در کتابخانه های عمومی تصریح کرد: در بحث مجموعه سازی به ویژه در کتابخانه‌های عمومی باید به دنبال نیازسنجی و نیازسازی بود. به نظر اینجانب نهاد باید سیاستی متوازن پیگیری کند. به نوعی که همزمان با رفع نیازهای عمومی شهروندان جامعه در هر زبان، سن، وضعیت، شغل، علاقمندی و ... از مجموعه راهکارهایی برای ترغیب کاربرانی که با هدف رفع نیاز اولیه به کتابخانه وارد شده اند، استفاده کند؛ و کتبی ارزشمند که با نظر کمیته صلاحیت دار مشخص شده اند، در اختیار گذارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز پیرامون مسئولیت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در قبال نشر الکترونیک، اظهار داشت: چنانکه می دانیم نشر الکترونیک موجی است که در ایران و جهان جریان یافته و کسی نمی تواند وجود آن را انکار کند. با توجه به اینکه نهاد با خرید کتب ناشران، از نشر چاپی حمایت می کند، باید با حمایت از تولید و یا تبدیل کتب الکترونیک ارزشمند و کلاسیک ایرانی یا جهانی به زبان فارسی، یاری گر جوانان و نوجوانان در این عصر انفجار و در عین حال فقر اطلاعات کنونی باشد. پیشنهاد می شود نهاد یا به صورت مستقیم یا به شیوه برون سپاری از تبدیل کتب فارسی ارزشمند و کلاسیک، نیز کتب الکترونیک و ارائه رایگان آن در محیط وب به شیوه ای هدفمند و اثربخش به شیوه ای که گوگل بوک انجام می دهد حمایت کند.
گفتنی است، در نخستین جلسه از این سلسله نشست ها که ۱۴ دی ماه سال گذشته برگزار شد، با توجه به عمومی بودن مباحث، قریب به ۸۰ عضو هیات علمی، استاد و پژوهشگر رشته کتابداری از سراسر کشور حضور داشتند.
 
 
 
 
 
 
 
 
ناهید پروینی
مسئول کمیته اطلاع‌رسانی

انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران شاخه استان آذربایجان‌شرقی

http://www.lisna.ir